Reuters’ın 20 Ekim 2026 tarihinde yayımladığı kapsamlı araştırma, iklim değişikliğinin etkisiyle aşırı sıcakların daha geniş coğrafyalara yayıldığını ve çok daha uzun süre devam ettiğini ortaya koyuyor. Araştırmada, gezegenin büyük bölümünü etkileyen olağanüstü sıcak hava olayları için “ısı fırtınası” (heat storm) kavramı kullanılıyor. Reuters’ın 1960 yılından bu yana dünya genelindeki 1 milyondan fazla coğrafi alanın sıcaklık verilerini inceleyerek geliştirdiği tanıma göre, bir sıcak hava dalgasının en geniş anında Dünya yüzeyinin en az %1’ini kaplaması, ısı fırtınası olarak sınıflandırılması için yeterli görülüyor.
Araştırmaya göre, 1960’larda yılda ortalama 5 olan aktif ısı fırtınası sayısı, 2020’li yıllarda 102’ye yükseldi. Bu olayların yalnızca sıklığı değil, etkiledikleri alan ve süreleri de önemli ölçüde arttı. 1960’ların en büyük sıcak hava dalgası gezegenin yaklaşık %6’sını 46 gün boyunca etkilerken, 2023–2024 döneminde yaşanan ve Reuters tarafından “Vera” olarak adlandırılan ısı fırtınası 367 gün sürdü ve Dünya yüzeyinin yaklaşık %85’ine ulaştı.
Araştırmada, Vera’nın farklı kıtalarda yaşanan aşırı hava olaylarıyla bağlantısına dikkat çekiliyor. ABD’nin Louisiana eyaletindeki kuraklık ve orman yangınları, Filipinler’de eğitim hayatını olumsuz etkileyen aşırı sıcaklar ve Yunanistan’daki büyük orman yangınları örnekler arasında gösteriliyor. Suudi Arabistan’da hac döneminde sıcaklıkların 51,8°C’ye ulaşması ve 1.300’den fazla kişinin hayatını kaybetmesi, aşırı sıcakların insan sağlığı açısından taşıdığı riskleri ortaya koyuyor.
Araştırmada Türkiye’den de söz ediliyor. İstanbul, sıcak hava dalgalarının nasıl tanımlandığını açıklamak amacıyla örnek gösteriliyor. Kentin 1961–1990 dönemindeki tarihsel sıcaklık verilerine göre temmuz ayında sıcaklığın en az beş gün üst üste 25,6°C veya üzerinde, ocak ayında ise 11,2°C veya üzerinde seyretmesi, Reuters’ın araştırmada kullandığı yöntem kapsamında sıcak hava dalgası olarak değerlendiriliyor. Bu değerler güncel resmî uyarı eşikleri değil, araştırmanın tarihsel veriler üzerinden belirlediği ölçütler olarak sunuluyor.
Veriler, aşırı sıcakların küresel ölçekte giderek daha belirleyici hale geldiğini gösteriyor. 1960’larda olağan dışı sıcak günlerin ortalama %3’ünü oluşturan ısı fırtınalarının payı, 2020’li yıllarda yaklaşık %43’e yükseldi. Ayrıca sıcak hava dalgaları ve ısı fırtınalarının ortalama olarak etkilediği Dünya yüzeyinin oranı aynı dönemde 12 kattan fazla arttı. Araştırma, sera gazı birikiminin yanı sıra El Niño gibi doğal iklim olaylarının da aşırı sıcakları güçlendirebildiğini belirtiyor.
Reuters, birbirini izleyen veya eş zamanlı gelişen büyük sıcaklık olaylarının artık uzun süreli ısı fırtınası zincirleri oluşturduğunu vurguluyor. Analize göre 6 Temmuz 2008’den bu yana Dünya üzerinde en az bir ısı fırtınasının etkili olmadığı tek bir gün yaşanmadı. Araştırma, aşırı sıcakların yalnızca dönemsel hava olayları olarak değil; insan sağlığını, tarımsal üretimi, su kaynaklarını ve ekonomik faaliyetleri etkileyen küresel bir risk olarak değerlendirilmesi gerektiğine işaret ediyor.
Haberin tamamı: https://www.reuters.com/investigates/special-report/climate-heatstorms-science/
Comments